In zowel 2023 als 2024 nam het aantal hypotheekaanvragen van starters en doorstromers in het tweede kwartaal toe met bijna 10 procent ten opzichte van het eerste kwartaal. Dit blijkt uit onderzoek van hypotheekadviesketen De Hypotheekshop.

Grote steden aantrekkelijk voor starters en doorstromers

De onderzoekers verklaren deze toename enerzijds door het jaarlijks seizoeneffect; anderzijds vinden zij het opvallend dat deze stijging van hypotheekaanvragen zich vooral voordoet in de vier grote steden – Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht – én in grotere steden als Almere en Breda. Buiten de top-20 grootste steden zou er juist sprake zijn van stabilisering, vermoedelijk door het krappere woningaanbod.

Verkoop voormalige huurwoningen

Niet alleen starters, maar ook doorstromers (kopers van een volgende koopwoning) zouden momenteel kansen zien in de stad, zo lichten de onderzoekers toe. Extra aanbod, onder meer door verkoop van voormalige huurwoningen (uitponden, door strengere regelgeving en belastingmaatregelen) en eerdere nieuwbouwprojecten, zouden namelijk zorgen voor beweging op de markt. Bovendien is de overbruggingsrente gedaald, wat het beter haalbaar maakt voor doorstromers om te verhuizen. Veel nieuwbouw vindt tegenwoordig binnenstedelijk plaats, maar volgens hypotheekadviseurs zijn vooral oudere projecten inmiddels verkocht, terwijl nieuwe projecten op zich laten wachten door knelpunten als bezwaren van omwonenden of de vergunningaanvraag.

Meer aanbod in goedkopere segment

De huidige opleving lijkt van tijdelijke aard, zo vervolgen de onderzoekers. Verhuurders zouden massaal woningen verkopen vanwege gewijzigde regelgeving of het aflopen van tijdelijke huurcontracten. Hierdoor zou vooral in het goedkopere segment tijdelijk meer aanbod beschikbaar komen. Toch is de verwachting bij de onderzoekers dat dit effect vanaf medio 2026 afneemt. Zonder een forse impuls in de nieuwbouw zou daarna opnieuw schaarste dreigen.

Perspectief nieuwbouw weinig rooskleurig

De onderzoekers laten verder weten dat het perspectief op het gebied van nieuwbouw weinig rooskleurig is. Hoewel zij een licht herstel zichtbaar signaleren in het aantal vergunningen blijf volgens hen de daadwerkelijke bouw achter. Veel projecten zouden nog in de planfase zitten (bron: TU Monitor Koopwoningmarkt Q1), en ontwikkelaars zouden terughoudend zijn door fors gestegen bouwkosten (+31 procent) en duurdere grond (+80 procent).

Weinig grotere gezinswoningen

Vooral gezinnen die groter willen wonen, zouden hierin weinig perspectief vinden, aldus de onderzoekers. Omdat het slechts bij 10 procent van de harde plannen om grotere gezinswoningen gaat. Dit zou bijdragen aan de daling van hypotheekaanvragen voor nieuwbouw, met name onder 30- tot 50-jarigen.

Geopolitieke onzekerheden

Ook geopolitieke onzekerheden zouden volgens de onderzoekers hierbij mogelijk een rol spelen. Wie nu namelijk een nieuwbouwwoning koopt, moet soms jaren wachten tot deze klaar is en heeft daarnaast te kampen met onzekerheid rond de verkoop en opbrengst van de huidige woning.

Weinig alternatieven voor gezinnen

De daling in nieuwbouwaanvragen is vooral zichtbaar bij aanvragers tussen de 30 en 50 jaar, zo hebben de onderzoekers gesignaleerd. Voor hen zou het aanbod van passende woningen schaars zijn. Veel huishoudens zouden daarom kiezen voor verbouwing of verduurzaming van de huidige woning. Het aantal hypotheekaanvragen voor dit soort aanpassingen is de afgelopen jaren verdubbeld, aldus de onderzoekers. Voor starters zouden voormalige huurwoningen vooralsnog een optie kunnen zijn, al is daarbij extra aandacht nodig voor zaken als onderhoud, energielabel en de staat van de VvE.

Toekomstbeeld woningmarkt

Door een tijdelijk ruimer aanbod en een lagere hypotheekrente zou dit volgens de onderzoekers een gunstig moment zijn voor kopers in de grote steden. Maar structurele zorgen blijven, zo schetsen zij de huidige woningmarkt. Zonder stevige nieuwbouwimpuls, en met geopolitieke en economische risico’s die internationale (hypotheek)rentes kunnen beïnvloeden (zoals de oplopende Amerikaanse staatschuld), zou de woningmarkt kwetsbaar blijven voor nieuwe schaarste en prijsstijgingen.

Blijvende investeringen cruciaal

De onderzoekers benadrukken ten slotte dat blijvende investeringen en beleid voor starters en gezinnen cruciaal zijn voor duurzaam herstel van de koopmarkt. Woningbouw zou volgens hen stokken door een aantal knelpunten: gebrek aan grond, stikstofregels, trage voorbereiding, bezwaren, financieringsproblemen van projecten, personeelstekort, infrastructuurtekort en te veel bouwregels. Het is daarom volgens de onderzoekers van groot belang dat de overheid met visie en daadkrachtiger dan nu het geval is inzet om deze problemen aan te pakken, zo besluiten zij.

Bron: De Hypotheekshop