Assurantiemuseum: De wet van uniforme anciënniteit

Door Gepubliceerd op: 19 september 2026

Recent werd het museum benaderd door de archivarus van Het Historisch Museum Joure.
In de collectie had men een fraai uitgevoerd boekje aangetroffen onder de titel: “THE LAW OF UNIFORM SENIORITY”.
Het betreft een proefschrift uit 1925, van de hand van Riek van de Hoek uit Snikzwaag (fr).

De wet van uniforme anciënniteit (Law of Uniform Seniority) is een belangrijk wiskundig principe binnen de levensverzekeringswiskunde. [1] De kern van het principe: Het stelt actuarissen in staat om de berekening van een lijfrente of levensverzekering die is afgesloten op meerdere levens tegelijk (een joint-life annuity, zoals bij een echtpaar met verschillende leeftijden) sterk te vereenvoudigen.
Vereenvoudiging: In plaats van complexe tabellen te moeten gebruiken voor elke mogelijke combinatie van twee of meer ongelijke leeftijden, bewijst deze wet dat men de berekening mag vervangen door een statistisch gelijkwaardige rente gebaseerd op één fictieve leeftijd (of levens van gelijke leeftijd), vaak berekend tegen een aangepaste rentevoet.
Wiskundige basis: Dit principe is historisch sterk verbonden met de sterftewetten van Gompertz en Makeham. Als de sterftekans van een populatie aan deze specifieke wetten voldoet, werkt de methode van uniforme anciënniteit wiskundig exact. In de tijd vóór computers was dit een cruciale, arbeidsbesparende methode om snel tarieven te kunnen bepalen.

Het proefschrift van Van der Hoek uit 1925 onderzocht deze wetmatigheden en de toepasbaarheid ervan binnen de toenmalige actuariële praktijk en sterftetabellen.

Mocht u dit proefschrift fysiek willen inzien, dan is het via bibliotheeknetwerken zoals WorldCat te traceren in academische erfgoedcollecties.
En nu dus ook in het Assurantiemuseum “De Verzekeringskamer” te Doorn.

Academische achtergrond:
Van der Hoek studeerde in de jaren 1910 en vroege jaren 1920 wiskunde (en waarschijnlijk natuurwetenschappen) aan de Rijksuniversiteit Groningen. Dit mondde uit in zijn promotie in 1925.

Zijn netwerk:
De uitgever van zijn proefschrift, Gebroeders Hoitsema te Groningen, was destijds de vaste huisdrukker voor de Rijksuniversiteit Groningen. Zij drukten in die periode vrijwel alle proefschriften, academische publicaties en almanakken voor de Groningse wetenschappelijke gemeenschap.

Friese/Noord-Nederlandse wortels:   
De achternaam Van der Hoek in combinatie met de voornaam Rienk wijst historisch gezien sterk op een familieachtergrond in Friesland of Groningen. In genealogische archieven uit die regio (zoals te vinden via Groninger Archieven) komt de naam in die specifieke generatie vaker voor binnen intellectuele en agrarische families.

Eén pagina uit het 95 pagina tellende wiskundige boekwerk.

Professionele nalatenschap:
Na zijn promotie was hij werkzaam als actuaris (verzekeringswiskundige) of wiskundige.
Zijn werk over de wet van uniforme anciënniteit werd in de decennia daarna in vakliteratuur geciteerd wanneer het ging over de wiskundige verfijning van sterftewetten (zoals die van Makeham).

Omdat hij destijds publiceerde via een universitaire uitgever, zijn gedetailleerdere gegevens (zoals zijn exacte geboortedatum, loopbaan na zijn studie of eventuele hoogleraarschappen) vaak alleen fysiek in te zien in het Album Academicum of de studentenregisters in het universiteitsarchief van de Rijksuniversiteit Groningen.

“De Verzekeringskamer” is  dan ook bijzonder ingenomen met deze uitbreiding van onze reeds uitvoerige bibliotheek.

Deel dit bericht, kies uw platform!

Hans van Ommen

Hans van Ommen