Financieel dienstverleners maken steeds vaker gebruik van kunstmatige intelligentie. Dat biedt mogelijkheden om efficiënter te werken en klanten beter te ondersteunen, maar roept ook vragen op over betrouwbaarheid, cyberveiligheid en verantwoordelijkheid. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) vraagt de sector om duidelijke kaders. Voor financieel adviseurs ontstaat daarmee een fundamentele vraag: hoe blijft de kwaliteit van de dienstverlening gewaarborgd wanneer AI een steeds grotere rol krijgt?

AFM ziet toenemend gebruik van kunstmatige intelligentie

De Autoriteit Financiële Markten heeft op 4 november 2026 haar nieuwste editie van Sector in beeld financieel dienstverleners gepubliceerd. Daarin signaleert de toezichthouder dat kunstmatige intelligentie (AI) steeds vaker wordt ingezet binnen de financiële dienstverlening. Volgens de AFM gebruiken ondernemingen AI momenteel vooral ter ondersteuning van interne bedrijfsprocessen. Tegelijkertijd volgen zij de technologische ontwikkelingen nauwlettend en ervaren zij druk om nieuwe toepassingen in gebruik te nemen. De toezichthouder verwacht dat het gebruik van AI verder zal toenemen. Daarbij benadrukt de AFM het belang van duidelijke kaders voor verantwoord gebruik, voldoende kennis en vaardigheden bij medewerkers, transparantie richting klanten en betrouwbare gegevens. De boodschap is daarmee niet dat financieel dienstverleners terughoudend moeten zijn met technologische innovatie. Wel dat de toepassing ervan zorgvuldig moet worden georganiseerd.

Efficiënter werken betekent niet automatisch beter adviseren

AI kan financieel adviseurs ondersteunen bij uiteenlopende werkzaamheden. Denk aan het verwerken van documenten, het analyseren van financiële gegevens, het voorbereiden van klantgesprekken en het signaleren van ontbrekende informatie. Ook bij het vergelijken van financiële producten en het in kaart brengen van risico’s kan technologie een ondersteunende rol spelen. Dat biedt kansen, zeker voor kleinere advieskantoren die met beperkte personele capaciteit een omvangrijk pakket aan administratieve en wettelijke verplichtingen moeten uitvoeren. Maar efficiëntie en kwaliteit zijn niet hetzelfde. Een AI-systeem kan bijvoorbeeld een overtuigend geformuleerde analyse produceren die feitelijke onjuistheden bevat. Ook kan relevante informatie ontbreken, kunnen gegevens verkeerd worden geïnterpreteerd of kunnen aannames onvoldoende zichtbaar zijn. Wanneer dergelijke uitkomsten zonder inhoudelijke controle worden gebruikt, kan een efficiëntievoordeel omslaan in een kwaliteitsrisico. De verantwoordelijkheid voor een passend financieel advies verdwijnt niet doordat een deel van de voorbereiding door software wordt uitgevoerd.

Wie controleert de uitkomst van AI?

De AFM noemt betrouwbare data, deskundigheid en transparantie als belangrijke voorwaarden voor verantwoord AI-gebruik. Voor de adviespraktijk roept dat concrete vragen op. Kan een adviseur uitleggen hoe een door AI ondersteunde conclusie tot stand is gekomen? Zijn de gebruikte gegevens actueel, volledig en juist? Worden onzekerheden zichtbaar gemaakt? En is duidelijk welke onderdelen van het advies door een medewerker inhoudelijk zijn gecontroleerd? Deze vragen zijn niet uitsluitend technisch van aard. Zij raken aan de professionele verantwoordelijkheid van de adviseur. Een financieel advies moet immers aansluiten bij de persoonlijke omstandigheden, doelstellingen en financiële mogelijkheden van de klant. Daarbij kunnen omstandigheden een rol spelen die niet eenvoudig in een geautomatiseerd model zijn onder te brengen. Denk aan onzekerheid over toekomstige inkomsten, persoonlijke risicoacceptatie, gezinsomstandigheden of de gevolgen van ingrijpende levensgebeurtenissen. AI kan helpen dergelijke informatie te ordenen. Maar het beoordelen van de betekenis ervan vraagt om deskundigheid, zorgvuldigheid en professionele oordeelsvorming. Daarom is het van belang dat financieel dienstverleners niet alleen vastleggen welke AI-toepassingen zij gebruiken, maar ook hoe zij de uitkomsten controleren en wie daarvoor verantwoordelijk is.

Cyberveiligheid wordt steeds belangrijker

Naast AI besteedt de AFM nadrukkelijk aandacht aan de digitale weerbaarheid van financieel dienstverleners. Volgens de toezichthouder nemen cyberdreigingen toe. Criminelen gebruiken daarbij steeds vaker AI om kwetsbaarheden in ICT-systemen te ontdekken en te misbruiken. Uit onderzoek blijkt volgens de AFM dat financieel dienstverleners vaak beperkte capaciteit hebben voor ICT-beveiliging. Bovendien besteden zij regelmatig kritieke ICT-diensten uit. Dat maakt cyberveiligheid niet alleen een technisch vraagstuk, maar ook een organisatorische verantwoordelijkheid.  Advieskantoren beschikken over omvangrijke hoeveelheden vertrouwelijke klantinformatie. Daarbij kan het gaan om inkomensgegevens, vermogensposities, verzekeringsinformatie en andere persoonsgegevens. Onvoldoende beveiliging kan daardoor verstrekkende gevolgen hebben, zowel voor klanten als voor de continuïteit van de onderneming. De AFM benadrukt dat ondernemingen niet alleen hun eigen ICT-omgeving moeten beheersen, maar ook aandacht moeten besteden aan uitbestede diensten.

Uitbesteden is niet hetzelfde als verantwoordelijkheid overdragen

Vooral kleinere advieskantoren zijn in toenemende mate afhankelijk van externe softwareleveranciers, cloudomgevingen en gespecialiseerde ICT-dienstverleners. Dat is op zichzelf niet problematisch. Uitbesteding kan juist bijdragen aan betere beveiliging en professionelere dienstverlening. Maar afhankelijkheid van externe leveranciers vraagt om duidelijke afspraken. Een financieel dienstverlener moet bijvoorbeeld weten waar klantgegevens worden verwerkt, welke beveiligingsmaatregelen zijn getroffen en wat er gebeurt wanneer een leverancier uitvalt. Ook verdient aandacht of gegevens die aan een AI-toepassing worden aangeboden, worden opgeslagen of mogelijk voor andere doeleinden worden gebruikt. Het enkele feit dat een softwareleverancier aangeeft veilig te werken, is geen vervanging voor een eigen beoordeling van de risico’s. Voor de sector ligt hier een praktische uitdaging: technologische toepassingen moeten niet alleen functioneel en betaalbaar zijn, maar ook controleerbaar en beheersbaar blijven.

Financiële weerbaarheid van consumenten

De AFM besteedt in haar publicatie eveneens aandacht aan de financiële weerbaarheid van consumenten. Volgens de toezichthouder kunnen financieel dienstverleners een belangrijke bijdrage leveren door klanten meer inzicht te geven in hun financiële situatie en hen te ondersteunen bij het maken van gezonde financiële keuzes. Juist op dit terrein kan technologie waarde toevoegen. Digitale hulpmiddelen kunnen consumenten bijvoorbeeld helpen hun financiële verplichtingen, risico’s en toekomstige mogelijkheden beter te begrijpen. Maar ook hier is de kwaliteit van de informatie doorslaggevend. Een geautomatiseerde berekening kan technisch correct zijn, terwijl de uitkomst voor de individuele consument toch een onvolledig of misleidend beeld oplevert. Financiële weerbaarheid vraagt daarom om meer dan toegang tot digitale informatie. Consumenten moeten de informatie kunnen begrijpen, de gevolgen van keuzes kunnen overzien en waar nodig toegang hebben tot deskundige ondersteuning.

AFM kondigt strenger toezicht aan op beleidsbepalers

De publicatie bevat ook een afzonderlijke waarschuwing over de naleving van vergunningseisen. De AFM constateert dat dagelijks beleidsbepalers nog te vaak niet tijdig worden aangemeld voor toetsing. Daardoor komt het voor dat personen al werkzaamheden uitvoeren voordat de toezichthouder hun betrouwbaarheid en geschiktheid heeft beoordeeld. De AFM kondigt aan vanaf 2027 strenger toe te zien op het tijdig aanmelden van dagelijks beleidsbepalers. Ondernemingen moeten wijzigingen daarom tijdig melden en ervoor zorgen dat de vereiste toetsing plaatsvindt voordat de betrokken persoon zijn werkzaamheden als dagelijks beleidsbepaler begint.

Analyse Findinet: technologie vraagt om aantoonbare verantwoordelijkheid

De ontwikkelingen die de AFM beschrijft, raken aan een bredere verandering binnen de financiële adviessector. Waar de kwaliteit van dienstverlening traditioneel sterk afhankelijk was van de kennis en ervaring van individuele adviseurs, ontstaat steeds vaker een combinatie van menselijke deskundigheid, digitale processen en geautomatiseerde analyses. Die ontwikkeling hoeft geen bedreiging te vormen voor de kwaliteit van financieel advies. Integendeel: zorgvuldig toegepaste technologie kan fouten helpen voorkomen, administratieve werkzaamheden verminderen en de toegankelijkheid van financiële dienstverlening verbeteren. Maar daarvoor moet de organisatie kunnen aantonen dat zij de gebruikte technologie begrijpt en beheerst.

Een werkbare benadering begint bij een aantal uitgangspunten:
– Menselijke eindcontrole: wezenlijke adviesconclusies worden inhoudelijk beoordeeld door een deskundige medewerker.
– Controleerbare gegevens: de herkomst, actualiteit en betrouwbaarheid van gebruikte informatie worden waar nodig vastgesteld.
– Transparantie: klanten krijgen begrijpelijke informatie over de inzet van AI wanneer die relevant is voor hun dienstverlening.
– Privacy en beveiliging: vertrouwelijke klantgegevens worden uitsluitend verwerkt binnen passende juridische en technische waarborgen.
– Dossiervorming: relevante analyses, controles en beslissingen worden zodanig vastgelegd dat zij achteraf kunnen worden gereconstrueerd.
– Bestuurlijke verantwoordelijkheid: de leiding van de onderneming stelt kaders vast en ziet toe op de naleving daarvan.
Dit zijn redactionele aandachtspunten van Findinet, geen letterlijke opsomming van nieuwe verplichtingen uit de AFM-publicatie.

Niet de technologie, maar het klantbelang moet leidend blijven

De publicatie van de AFM maakt duidelijk dat kunstmatige intelligentie en cyberweerbaarheid niet langer uitsluitend onderwerpen zijn voor ICT-specialisten. Zij raken rechtstreeks aan de inrichting, betrouwbaarheid en kwaliteit van financiële dienstverlening. Voor financieel adviseurs ligt de uitdaging dan ook niet alleen in de vraag welke technologische toepassingen beschikbaar zijn, maar vooral in de vraag onder welke voorwaarden deze verantwoord kunnen worden gebruikt. De ontwikkeling van AI zal naar verwachting doorgaan. Daarmee wordt het steeds belangrijker dat ondernemingen hun werkwijze kritisch blijven toetsen. De beslissende vraag is uiteindelijk niet hoeveel werkzaamheden AI kan overnemen, maar of de consument daardoor aantoonbaar beter, veiliger en zorgvuldiger wordt geholpen.

Bronnen

Autoriteit Financiële Markten, Financieel dienstverleners staan voor uitdagingen rond AI en cyberweerbaarheid, 4 november 2026.
AFM, Sector in beeld financieel dienstverleners, editie november 2026.
AFM, Trendzicht 2026, onderdeel Digitalisering.
Financieel Stabiliteitscomité, AI-modellen vergroten urgentie cyberweerbaarheid, gepubliceerd door de AFM op 7 juli 2026.
Passend bij de aard en inhoud van dit artikel, als voorbeeld, een Redactionele Verantwoording: ‘dit artikel is met ondersteuning van AI opgesteld. De beschrijving van AFM-bevindingen is onderscheiden van de eigen analyse en aandachtspunten van Findinet’.