Bron : AD

Heb je ouders die zorg nodig hebben, of kinderen die geen kans maken op de krappe woningmarkt? In een aantal gemeenten mag je al vergunningsvrij woonruimte creëren bij je eigen huis. Hoe werkt dat, wanneer kan het en waar moet je aan voldoen?
Het plan om dit soort woonruimte overal in Nederland vergunningsvrij te maken, ligt al ruim een jaar op tafel en is onlangs verder uitgebreid. Zo is mantelzorg geen vereiste meer wanneer je extra woonruimte voor familieleden aan huis wilt realiseren. Het plan moet nog wel goedgekeurd worden door de Eerste en Tweede Kamer.

Vier vragen beantwoord
De kosten­indicatie en de financierings­opties zijn toegevoegd.

Je kunt ook een aanbouw realiseren of de garage verbouwen

1 | Kun je dan zonder tussenkomst van de gemeente een aanbouw of losse woonunit plaatsen?
Je hebt geen aparte omgevings­vergunning meer nodig, maar dat betekent niet dat je helemaal je eigen gang kunt gaan, zegt Jasper van Heeren, jurist bij MantelzorgNL: “Je moet nog steeds voldoen aan de eisen voor vergunningsvrij bouwen. Er zijn regels over de maximale afmetingen, de plek waar een woonunit mag staan of aanbouw mag komen en over zaken als brandveiligheid. Maar je hoeft formeel de gemeente niet in te lichten, al kan dat wel handig zijn om discussies of misverstanden achteraf te voorkomen.”

Mogelijk word je wel verplicht de gemeente te informeren, zegt overheidswoordvoerder Marcus Polman van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. “We kijken of dat kan worden ingesteld, zodat de gemeente toch op de hoogte is van deze vergunningsvrije activiteit.”

2 | Wie mag er wonen in deze extra woonruimte?
In eerste instantie mochten enkel familieleden die intensieve zorg nodig hebben in een mantelzorg­woning wonen. Voortaan is een mantelzorg­verklaring niet meer nodig is. Bovendien wordt het uitgebreid naar eerstegraads familieleden. Dat betekent dat (schoon)ouders én kinderen in een familiewoning bij de hoofdwoning mogen wonen. Zo kunnen ook kinderen die door het woningtekort geen huis kunnen kopen, toch semi-zelfstandig wonen op het perceel van de (schoon)ouders.

3 | Hoe kun je extra woonruimte maken?
Heb je de ruimte, dan kun je kiezen voor een vrijstaande, kleine woonunit achter de hoofdwoning. Maar je kunt ook de garage ombouwen tot woonruimte, of een aanbouw realiseren.

„Een mantelzorg- of familiewoning mag zowel binnen als buiten de bebouwde kom geplaatst worden. De afmetingen hangen af van de grootte van het perceel, maar de extra woonruimte mag nooit groter zijn dan 100 vierkante meter. Er mag maximaal één woonlaag zijn”, aldus Van Heeren. Is jouw achtertuin kleiner dan 100 vierkante meter, dan mag het bouwwerk maximaal 50 procent van dat oppervlak zijn.

4 | Krijgt een aanbouw of vrijstaande woonruimte een huisnummer en wat betekent het voor de WOZ-waarde?
Belangrijk is dat de extra woonruimte geen zelfstandige woning wordt. Het blijft onderdeel van het hoofdperceel. „Zo’n woning krijgt in principe geen eigen huisnummer en je kunt je dus ook niet apart inschrijven op dat adres bij de gemeente”, aldus Van Heeren.

De WOZ-waarde van de hoofdwoning stijgt waarschijnlijk door de extra woonruimte. En dan betaal je meer gemeentelijke belastingen. „Maar de WOZ-waarde kan niet te hoog uitvallen”, stelt Van Heeren gerust. „Bij een mantelzorg- of familiewoning gaat het maar om een klein woonoppervlakte. Check dit zeker even bij de gemeente waar je woont.”

De nieuwe wet, die nu voorligt, betekent ook een versoepeling van de huidige regels voor premantelzorg
. Eenmaal aangenomen is het niet nodig om mantelzorg of zorgindicatie te bewijzen: ook een familiewoning voor eerstegraads familieleden zal onder de landelijke regeling vallen voor vergunningsvrij bouwen. Maar wacht nog heel even met de bouwmaterialen bestellen tot alle benodigde handtekeningen zijn gezet onder het besluit. Na de zomer komt daar meer duidelijkheid over.

En de financiering?
De bovengenoemde bedragen gaan uit van standaard­ voorzieningen. Kosten kunnen sterk variëren door materiaalkeuze, technische eisen en het gewenste comfortniveau. In veel gevallen kunnen deze investeringen (deels) worden meegefinancierd via een bestaande of aanvullende hypotheek, zeker als er sprake is van overwaarde. Of via een persoonlijke lening. Als de unit onderdeel wordt van de hoofdwoning en de lening aan de fiscale voorwaarden voldoet, zijn de rente én de financierings­kosten in principe aftrekbaar bij de belasting­aangifte. Je financieel adviseur kan precies uitzoeken wat in de jouw situatie mogelijk is, en welke keuzes het meest voordelig zijn.

En hoe zit dat dan met de fiscale consequenties?
In het artikel gaat het specifiek over (mantel)zorgwoningen. Een van de kenmerken is dat de extra woonruimte geen zelfstandige woning wordt. Het blijft onderdeel van het hoofdperceel. Zo’n woning krijgt in principe geen eigen huisnummer en je kunt je dus ook niet apart inschrijven op dat adres bij de gemeente. Je schrijft je in dat geval dus in op hetzelfde adres als de bewoners van de hoofdwoning.

Inschrijving op hetzelfde adres
De inschrijving op hetzelfde adres , kan gevolgen hebben voor:

• Huur- of zorgtoeslag: deze kunnen worden herzien / verlaagd omdat meerdere inkomens meetellen voor toets.
• Gemeentelijke belastingen: deze worden doorgaans hoger omdat er meer mensen in de woning wonen
• Evt. bijstandsuitkeringen: deze kan worden gekort door de zgn. “kostendelersnorm”
• WMO-indicatie voor huishoudelijke hulp: deze vervalt mogelijk omdat er een gezonde volwassene huisgenoot aanwezig is

Je besluit iemand in huis te nemen.
Bij voorbeeld omdat jouw broer vanwege een scheiding tijdelijk bij jou komt wonen.
Of omdat jouw dochter van 26 weer terugkomt, die student-af is en haar studentenkamer moet verlaten.
Of omdat je het lot van een vluchteling aantrekt en je toch ruimte over hebt.

Dit kan consequenties hebben. Waar moet je aan denken?

1. Vraag toestemming aan verhuurder of hypotheekverstrekker
Veel mensen gaan eraan voorbij, maar toestemming van de verhuurder of de hypotheekverstrekker is vereist als je iemand in huis wilt nemen. Zéker als je een sociale huurwoning hebt, verdient dit aanbeveling. Als je dit niet doet en de verhurende instantie komt erachter, dan loop je het risico dat jouw huurovereenkomst wordt ontbonden.

2. Inschrijving bij de gemeente
De persoon die bij jou komt wonen dient zich daarnaast in te schrijven op jouw adres. Dit kan bij de gemeente (Basisregistratie Personen, BRP). De overheid controleert namelijk aan de hand van het BRP de samenstelling van het huishouden. Dat is van belang voor verschillende regelingen.

3. Let op: recht op huurtoeslag kan wegvallen!
Ontvang je huurtoeslag? Dan gaat het inkomen van de medebewoner meetellen. Dit gaat dus ten koste van jouw huurtoeslag. Het is dan ook heel normaal om naast kostgeld een bedrag te vragen dat de hoogte van jouw huurtoeslag compenseert. Als je iemand in huis neemt die geen verblijfsvergunning hebt, dan vervalt jouw eigen huurtoeslag vanaf het moment dat deze persoon zich  formeel heeft ingeschreven op jouw adres (dit geldt niet indien het jouw minderjarige kind betreft). Wees hier dus voorzichtig mee als je huurtoeslag ontvangt.

4. Hogere belastingen
Op het moment dat je alleen woont, betaal je gemeentelijke en waterschapsbelasting voor 1 vervuilingseenheid. Als er nog iemand bij jou komt wonen, wordt dit verhoogd naar een meerpersoons vervuilingseenheid. De aanslagen gemeentelijke belastingen en waterschapsbelasting worden dus hoger.

5. Gevolgen bijstandsuitkering
Ontvang je een bijstandsuitkering van de gemeente? Dan heeft inwoning direct gevolgen voor de hoogte van jouw uitkering. Als er sprake is van een gezamenlijke huishouding, dan wordt de hoogte van de uitkering afgestemd op het inkomen van jou én de nieuwe bewoner. Als je werkt of je hebt een uitkering vanuit een werknemersverzekering (bijvoorbeeld ZW, WW of WIA), dan heeft de inschrijving geen gevolgen voor de hoogte ervan.

6. Kostgangers- of huurcontract
Je kunt natuurlijk iemand gratis bij je laten wonen. Bijvoorbeeld als het om familie gaat en je het financieel goed hebt. Maar het is ook helemaal niet gek om een vergoeding te vragen. Dan is het handig om dit te formaliseren met een kostgangers- of een huurcontract. Een kostganger eet ook met je mee; een huurder leeft volstrekt zelfstandig in jouw huishouden. Wil je weten wat een redelijke vergoeding is? Bereken het met de huurprijscheck op de website van de huurcommissie.

Ga je een kamer verhuren in de woning waar jezelf woont? Dan geldt er een kamerverhuurvrijstelling. Voor 2024 bedraagt die € 5998,-. Dit is omgerekend € 499,83 per maand. Blijft de prijs van de kamer dus beneden dit bedrag, dan hoef je hiervan niets op te geven bij de belastingdienst. Als de opbrengsten uit het kostgangerscontract na aftrek van de kosten onder de grens blijven van de kamerverhuurvrijstelling, dan hoeven ook deze inkomsten niet opgegeven te worden.

Met andere woorden:  prima om iemand in huis te nemen, maar denk wel na over de (financiële) consequenties!